Vademecum Górskie COTG PTTK

Srebrna Góra schronisko

Góry podziemne

Jak mało które pasmo Góry Sowie zawdzięczają swoją atrakcyjność znajdującym się na ich terenie podziemiom. W zachodniej ich części są to hitlerowskie podziemia niedokończonych fabryk militarnych, we wschodniej i nie tylko – sztolnie i szyby po kopalniach rud metali. Tak jest też w rejonie Srebrnej Góry, której nazwa wywodzi się od dawnych poszukiwań górniczych. Dodatkowym magnesem ściągającym swego czasu poszukiwaczy do tej wsi były podziemia i zakamarki opuszczonej twierdzy, strzegącej ongiś przejścia przez Przełęcz Srebrną. W takim dosyć interesującym miejscu położone jest schronisko PTTK Srebrna Góra. Leży ono na wysokości 594 m, na wschodnim zboczu Warownej Góry (686 m), przy ul. Krętej 2, tuż przy drodze prowadzącej do twierdzy srebrnogórskiej.

Twierdza i kolej

Zanim Srebrna Góra stała się miejscowością turystyczną, wiele wydarzyło się w jej historii. Była to osada górnicza, gdzie srebro z niezbyt wydajnych złóż wydobywano – z przerwami – do 1754 r. Wkrótce potem ufortyfikowano rejon Przełęczy Srebrnej, którą polscy geografowie przyjęli uważać za oddzielającą Góry Bardzkie od Gór Sowich. W latach 1765–1777 zbudowano po obu stronach przełęczy forty warownej twierdzy. Nigdy nie została ona zdobyta przez oblegające ją wojska, nawet podczas kampanii napoleońskiej. Po tym, jak w 1867 r. rozbrojono twierdzę, stała się miejscem odwiedzanym przez turystów.
Na dostępność Srebrnej Góry miała wpływ budowa w 1851 r. szosy z Ząbkowic Śląskich do Nowej Rudy, przecinającej grzbiet górski w rejonie Przełęczy Srebrnej. W latach 1902–1933 funkcjonowała linia kolejowa przez Przełęcz Srebrną, po której zostały w lesie dwa wysokie, ceglane, pochyłe wiadukty. W XIX wieku Srebrna Góra stała się miejscowością letniskową.

Historia budynku

Wówczas to, około 1910 r., powstała willa „Hubertus”. Zbudowano ją powyżej ścisłej zabudowy Srebrnej Góry. Stanęła przy szosie łączącej przełęcz między Ostrogiem a Warowną Górą z twierdzą srebrnogórską. Zresztą to właśnie twierdza srebrnogórska pełniła w latach 1919–1939 rolę schroniska; dopiero po drugiej wojnie światowej role się zmieniły. Pierwszym właścicielem willi był prawdopodobnie Josef Schiedeck, dzierżawca restauracji na forcie „Donjon”. W 1913 r. była własnością Juliusa Nitschkego i służyła jako wytworny pensjonat. Na zachowanych zdjęciach widać, że obiekt był nieco mniejszy, nie było bowiem dobudówki od północnej strony. W dniu 15 V 1913 r. willa została zakupiona przez władze śląskiego okręgu Zrzeszenia Młodych Niemiec, któremu przewodził generał Gustaw Karl Wilhelm Ludwig von Seckendorf z Kobylej Głowy w powiecie ząbkowickim. Orgnizacja ta otrzymała od cesarza Wilhelma II zdewastowany fort Ostróg, w którym zamierzano urządzić schronisko młodzieżowe – nastąpiło to ostatecznie 9 września 1913 r. Willa zmieniła wówczas nazwę na „Jungdeutschland” i służyła celom organizacyjnym. W tym charakterze działała do 1919 r., później stała się własnością barona Ernesta Alberta Adolfa von Seckendorf-Gotz. Zmieniła wówczas nazwę na „Haus Hohenstein”. W latach trzydziestych XX wieku w pobliżu poprowadzono odcinek niemieckiego głównego szlaku górskiego.

Schronisko PTTK

Po zakończeniu wojny Srebrna Góra straciła na znaczeniu. Odebrano jej prawa miejskie, stała się wsią. W połowie lat pięćdziesiątych XX wieku dawną willę „Hohenstein” powierzono Wacławowi Malczewskiemu, który otrzymał polecenie zorganizowania w niej schroniska PTTK. Schronisko zaczęło działać w 1959 r. (pierwszy wpis 10 VII). Posiadało 80 miejsc latem i 50 zimą oraz prowadziło wyżywienie. Obiekt, w odróżnieniu od części polskich schronisk, posiadał odpowiedni standard. Był tu prąd elektryczny, ciepła woda, kuchnia elektryczna, w późniejszych latach także automat telefoniczny dla turystów. W specjalnie dobudowanym pomieszczeniu piwnicznym koło schroniska otwarto w 1960 r. pierwszą stację sejsmiczną Zakładu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk.

Wacław Malczewski kierował schroniskiem do 1964 r. Następnym kierownikiem został Jan Lipski, który nim kierował do 1969 r.

W dniu 1 września 1969 r. schronisko zostało zamknięte przez sanepid ze względu na katastrofalny stan techniczny. Dopiero 30 marca 1974 r. – po wieloletnim remoncie – nastąpiło jego uroczyste otwarcie. Otrzymało wtedy imię kontradmirała Stefana Frankowskiego (1887–1940), który był m.in. dowódcą Floty Morskiej Obrony Wybrzeża podczas walk polsko-niemieckich w 1939 r. Po kapitulacji Frankowski więziony był w niemieckim obozie oficerskim, znajdującym się w srebrnogórskiej w twierdzy. Tu też zmarł w 1940 r.

Schronisko działało do końca lat 80., a nie remontowane popadało w dewastację i wreszcie zostało zamknięte. Pod koniec 1991 r. zostało wydzierżawione grupie zapaleńców z Kędzierzyna-Koźla z Mirosławem Rzytkim i Romualdem Motyką na czele. Przeprowadzono niezbędne prace remontowe i już zimą 1992 r. przyjęto pierwszych gości. Od 1992 r. kierownikiem schroniska jest Romuald Motyka i prowadzi je do dzisiaj. Schronisko wyspecjalizowało się w niekonwencjonalnej turystyce, stąd cieszy się dużą popularnością, szczególnie wśród młodzieży szkolnej.

opr. Tomasz Rzeczycki i Oddział PTTK w Srebrnej Górze

Wykorzystane źródła:
V Forum Krajoznawstwa Dolnośląskiego, Polanica Zdrój 1976
Informator o obiektach PTTK, Warszawa 1988
Katalog bazy noclegowej PTTK, wyd. II, Warszawa 2004
Z. Martynowski, K. R. Mazurski, Sudety. Ziemia Kłodzka i Góry Opawskie, Warszawa 1988
T. Rzeczycki, Góry Polski, Katowice 2004
Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 11. Góry Sowie, red. Marek Staffa, Wrocław 1995
„Wałbrzyska Trybuna” 1955, nr 2 (16), s. 1, z 7–14 stycznia
Strona internetowa http://www.srebrnagoractn.com.pl
Strona internetowa http://www.sudety.it/

COTG PTTK i autorzy vademecum wyrażają zgodę na wszelkie powielanie zasobów Vademecum pod warunkiem przytoczenia źródła i autora.