Górska Odznaka Turystyczna
Górska Odznaka Turystyczna


  • O ODZNACE SŁÓW KILKA
  • REGULAMIN GÓRSKIEJ ODZNAKI TURYSTYCZNEJ (nowy)
  • REGULAMIN PRZODOWNIKA TURYSTYKI GÓRSKIEJ
  • JEŚLI CHCESZ ZWERYFIKOWAĆ ZDOBYTE PUNKTY GOT
  • JEŚLI CHCESZ ZAKUPIĆ ODZNAKĘ LUB REGULAMIN
  • AKTUALNA punktacja tras do GOT (na obszarach górskich
          poza terenem Polski)
  • ARCHIWALNY REGULAMIN GOT Z 1936 r. (Karpaty Wsch.)

    Górska Odznaka Turystyczna Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego nie jest zwykłą odznaką sprawnościową, czy krajoznawczą, jakich wiele funkcjonuje czy to w samym PTTK, czy w innych organizacjach. Ta jej osobliwa szczególność wynika z wielu przyczyn, z których na pierwszym miejscu trzeba wymienić swoistość środowiska górskiego, tak odmiennego od tego, z czym spotykamy się na nizinach. "Góry są całe jakąś baśnią świata" - powiada poeta i bez wątpienia ma rację. Góry są baśniowe naturalnym pięknem ich przyrody ożywionej i nieożywionej, oraz pięknem kultury regionalnej, jaka się u ich stóp, a także w nich samych, rozwinęła. Ale jak każda baśń, także i one kryją w sobie nadto elementy grozy, z tym że jest ona wcale niebaśniowa, a całkiem realna, o czym dowodnie poświadczają kroniki TOPR i GOPR. Góry bowiem, nawet te najniższe, pogardliwie nieraz określane jako "kapuściane", potrafią być niebywale groźne dla kogoś, kto ich nie zna, kto nie wie, jak się po nich poruszać, lub nie umie podjąć decyzji, czy można w nie wyjść, czy też raczej zatrzymać się na dłużej w schronisku. Jednym słowem, chcąc właściwie chodzić po górach, trzeba się tego po prostu nauczyć.

    Temu celowi służy właśnie Górska Odznaka Turystyczna PTTK. Ma ona być i - jak pokazuje długoletnie doświadczenie - faktycznie jest instrumentem właściwie pojmowanej nauki gór, rozumianej zarówno w sensie krajoznawstwa, jak i praktyki górskiego wędrownictwa. Jej regulamin został tak skonstruowany, że stopniowo wprowadza zdobywcę odznaki w arkana sztuki wędrowania po górach, stopniowo poszerza jego znajomość górskiego świata o coraz to nowe, i różnego typu, grupy gór, ucząc go przy tym niezbędnego doświadczenia górskiego. Każdy kolejny stopień odznaki świadczy o osiągnięciu wyższego poziomu poznania gór i umiejętności bezpiecznego po nich  wędrowania.

    Odznaka ma bardzo długą, przeszło sześćdziesięcioletnią tradycję i jest jedną z najstarszych polskich odznak turystycznych (chronologicznie drugą po Górskiej Odznace Narciarskiej, przejętej po wojnie przez PTTK od Polskiego Związku Narciarskiego). Idea odznaki pojmowanej jako wyróżnik poziomu umiejętności turystycznych oraz znawstwa gór przez jej posiadacza, a równocześnie jako swoista materialna nagroda za trud górskiej wędrówki, torowała sobie drogę w Polskim Towarzystwie Tatrzańskim bardzo powoli. Wynikało to z ideologii Towarzystwa, u której podstaw leżała zasada bezinteresowności w uprawianiu turystyki górskiej. Głównym motywem podejmowania trudu górskich wędrówek były względy natury estetycznej, emocjonalnej i poznawczej. O żadnych innych, bardziej wymiernych, czy tym bardziej materialnych kategoriach nie było mowy. Tak ukształtowany etos turysty górskiego, oficjalnie głoszony przez PTT, obowiązywał przez długi czas - aż po lata międzywojenne.

    Pod wpływem gwałtownego rozwoju różnego rodzaju dyscyplin sportowych i postępującego w polskim społeczeństwie wzrostu szeroko pojmowanej kultury fizycznej, który nastąpiło po I wojnie światowej, w ideologii górskiej, a zwłaszcza w taternictwie, począł zdobywać sobie miejsce kierunek sportowy, którego głosiciele upatrywali sens eksploracji górskiej we współzawodnictwie. Ponieważ taternictwo i turystyka górska od początku swego powstania ściśle się ze sobąłączyły, nadto zaś powiązane były ze sobą organizacyjnie, znajdując się w obrębie jednego stowarzyszenia (najpierw w TT, potem w PTT), musiało w końcu dojść do przeniknięcia owych sportowych elementów także w sferę ideologii turystyki górskiej. Niebagatelną rolę w owej transformacji ideologicznej odegrała też władza państwowa, która – w celu aktywizacji sportowej polskiego społeczeństwa - w 1930 r. powołała do życia tzw. Państwową Odznakę Sportową (POS). Odpowiedni resort zwrócił się nawet do PTT z sugestią włączenia się Towarzystwa w system funkcjonowania POS, ale Towarzystwo początkowo odmówiło, motywując to sprzecznością "z zasadami ideologicznymi turystyki górskiej". Idea odznaki jednak, zwłaszcza kiedy w 1932 r. Polski Związek Narciarski ustanowił swoją Górską Odznakę PZN, będącą pierwszą polską odznaką turystyczną, a więc taką, która potwierdzała stopień kwalifikacji turystycznych jej zdobywcy, poczęła zyskiwać pośród członków PTT coraz przychylniejszy grunt. Znalazło to odbicie w przystąpieniu Towarzystwa do akcji POS w 1934 r., powołaniu do życia przez Oddział PTT "Beskid Śląski" w Cieszynie, jeszcze w sezonie letnim tegoż roku, własnej odznaki turystycznej, a także w projekcie Odznaki Huculszczyzny PPT, z którym wystąpił z początkiem 1935 r. Oddział PTT w Stanisławowie. Pod wpływem tych działań wnet pojawiła się myśl, aby akcję odznaki rozszerzyć na całe Towarzystwo. Powołano specjalną komisję, która przygotowała konkretny projekt regulaminu, ustalający m.in. nazwę odnaki jako Odznaka Górska PTT. Owa działalność Towarzystwa nad powołaniem do życia nowej odznaki turystycznej wzbudziła sprzeciwy ze strony PZN, organizacji konkurującej z PTT o prymat w górach, której władze, nie bez podstaw zresztą, zarzuciły PTT powielanie wzorów i stwarzanie konkurencji dla Odznaki Górskiej PZN. Związek uważał, iż nazwa Odznaka Górska jest  – w opinii społecznej – ściśle związana z instytucją Odznaki Górskiej PZN, nadto wskazywał, że użycie dla odznaki PTT zarówno sformułowania Odznaka Górska, jak i terminu przodownik (występującego w Odznace Górskiej PZN) wywoła wśród turystów zamęt i nieporozumienia. Sporne problemy rozstrzygnięto w końcu w ten sposób, iż dla nowej odznaki przyjęto nazwę Górska Odznaka Turystyczna PTT, zaproponowaną przez Stanisława Osieckiego, ówczesnego prezesa Towarzystwa, oraz zgodzono się na określenie przewodnik do GOT w miejsce przodownika.

    [Rozmiar: 16235 bajtów]

    W dniu 23 czerwca 1935 r. Walny Zjazd Delegatów PTT obradujący w Stanisławowie formalnie powołał do życia Górską Odznakę PTT. Szybko też wydano drukiem pierwszy Regulamin Górskiej Odznaki Turystycznej PTT wraz ze spisem punktowanych wycieczek oraz spisem przewodników do GOT, by akcja odznaki rozpoczęła się jeszcze w bieżącym sezonie turystycznym.

    Jesienią tegoż roku spośród kilku propozycji na projekt odznaki wybrano projekt nadesłany przez Stefana Osieckiego, wybitnego ówczesnego taternika i andynistę, z zawodu architekta.

    Początkowo akcja GOT nie rozwijała się najlepiej. W sezonie 1935 zdobyto raptem 55 odznak, w następnych zaś latach niewiele więcej (1936 – 133 odznaki, 1937 – 165, 1938 – 105). Wzrost ilości zdobywanych odznak nastąpił dopiero po wojnie. Wprawdzie w roku 1948, kiedy akcję GOT wznowiono, zdobyto tylko 52 odznaki, ale już w roku następnym zdobyto ich 857, w roku zaś 1950 osiągnięto liczbę aż 4984 odznak. Były to ostatnie odznaki zdobyte w ramach działalności PTT, z końcem bowiem owego roku doszło do połączenia dwóch największych organizacji turystycznych w Polsce: Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego oraz Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, i powstania Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, które stało się spadkobiercą ideologii obu wspomnianych Towarzystw.

    W nowym Towarzystwie sprawy gór i turystyki górskiej, w tym także Górskiej Odznaki Turystycznej, znalazły się w gestii Komisji Turystyki Górskiej Zarządu Głównego PTTK. Akcja GOT PTTK doznała tam, a także na niższych szczeblach organizacyjnych nowego Towarzystwa tak gorącego poparcia, że niebawem nastąpił jej niebywały rozkwit. Kiedy w PTTK pojawiły się również inne odznaki turystyczne, mające na celu popularyzację także innych dyscyplin turystycznych, GOT stała się pośród nich najbardziej popularna i ten stan rzeczy utrzymuje się aż po chwilę obecną.

    Od chwili swoich narodzin GOT dzieliła się na dwa rodzaje: małą i dużą, przy czym w odznace małej funkcjonowały trzy stopnie: brązowy, srebrny i złoty, w dużej zaś tylko dwa: srebrny i złoty.

    W miarę rozwoju akcji GOT i zdobywania przez odznakę popularności pojawiały się nowe kategorie GOT. W 1962 r. dla zachęcenia utrzymywania kontaktu z odznaką przez zaawansowanych zdobywców GOT wprowadzono do regulaminu odznaki możliwość uzyskiwania wyróżnienia "Za Wytrwałość", przyznawanego za spełnienie określonej krotności wymogów na dowolny stopień odznaki.

    W 1975 r. KTG ZG dokonała kolejnej modyfikacji regulaminu odznaki. Generalne zmiany dotyczyły ilości jej rodzajów i stopni. Nowy regulamin, obowiązujący od 1977 r., wprowadził popularną GOT jako pierwszy rodzaj w kolejności zdobywania oraz uzupełnił GOT dużą o stopień brązowy.

    Wprowadzone zmiany jeszcze bardziej umocniły pozycję GOT pośród innych odznak PTTK.

    Rozwój odznaki najlepiej ilustruje statystyka, ukazująca ilość zdobytych odznak na koniec poszczególnych, powojennych dekad:


  • Rok
    1950
    1960
    1970
    1980
    1990
    2000
    Ilość odznak zdobyta 
    w danym roku
    4.984
    12.910
    27.008
    49.081
    27.739
    15.614
    Ilość odznak zdobyta 
    od początku akcji GOT
    6.362
    ?
    366.179
    767.248
    1.243.719
    1.416.000
    W roku 1986, pięćdziesiątym drugim istnienia odznaki, zdobyta została milionowa GOT. Jej zdobywcą został Andrzej Mazur z Żor koło Rybnika, przodownik GOT.







    REGULAMIN PRZODOWNIKA TURYSTYKI GÓRSKIEJ


    § 1

    Przodownik Turystyki Górskiej PTTK, zwany dalej przodownikiem, jest członkiem kadry programowej PTTK. Przodownik swoje obowiązki wykonuje zgodnie ze Statutem PTTK oraz niniejszym Regulaminem, przestrzegając obowiązujących przepisów i rozporządzeń dotyczących ruchu turystycznego.
    Uprawnienia przodownika nadaje Komisja Turystyki Górskiej ZG PTTK.

    § 2

    Zadaniem przodownika jest popularyzacja turystyki górskiej i wiedzy o górach, oraz propagowanie Górskiej Odznaki Turystycznej PTTK (GOT PTTK) jako czynnika zachęcającego do poznawania gór. Przodownik wykonując swoje obowiązki zabiega o stałe podnoszenie kultury uprawiania turystyki górskiej, sam natomiast pogłębia własne kwalifikacje poprzez uczestnictwo w szkoleniu i przez samokształcenie.

    § 3

    Kandydat na przodownika powinien spełniać następujące warunki:

  • ukończone 18 lat,
  • minimum średnie wykształcenie,
  • co najmniej cztery lata stażu w PTTK,
  • GOT małą w stopniu złotym,
  • pisemną rekomendację macierzystego Oddziału PTTK,
  • § 4

    Kandydat na przodownika powinien posiadać następujące kwalifikacje:

    a) dokładną znajomość obszarów górskich, dla których ma być przodownikiem, w szczególności znajomość ich topografii i zagospodarowania,

    b) umiejętność prowadzenia górskich wycieczek i znajomość zasad zachowania się w górach,

    c) umiejętność udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach,

    d) umiejętność organizacji wycieczek, a w szczególności wielodniowych wędrówek,

    e) znajomość podstawowych zasad terenoznawstwa,

    f) znajomość zasad ochrony przyrody i krajobrazu,

    g) znajomość zasad znakowania górskich szlaków turystycznych,

    h) humiejętność przekazywania informacji krajoznawczych,

    i) znajomość polskiej literatury przewodnikowej dotyczącej gór,

    j) szczegółową znajomość przepisów Regulaminu GOT PTTK,

    k) znajomość ogólnej struktury organizacyjnej turystyki i krajoznawstwa w Polsce,

    l) znajomość aktualnych przepisów poruszania się w strefie nadgranicznej i na obszarch chronionych.

    § 5

    Kandydat na przodownika składa wniosek o mianowanie lub o rozszerzenie uprawnień do właściwej terytorialnie Komisji Egzaminacyjnej do spraw Przodowników Turystyki Górskiej PTTK, zwaną dalej Komisją Egzaminacyjną, tam też składa egzamin. (Wzór wniosku stanowi załącznik nr 1 do Regulaminu). Kandydat na przodownika składa wniosek po zaopiniowaniu go przez macierzysty Oddział PTTK (Komisję Turystyki Górskiej).

    Zasady funkcjonowania Komisji Egzaminacyjnych oraz ich zasięg terytorialny zawiera instrukcja dla Komisji Egzaminacyjnych. KTG ZG PTTK określa ponadto szczegółowo wymogi, o których mowa w § 4 niniejszego Regulaminu.

    § 6

    1) Po zdaniu egzaminu przez kandydata Komisja Egzaminacyjna przekazuje KTG ZG PTTK wypełniony wniosek o mianowanie. KTG ZG PTTK prowadzi centralny rejestr przodowników, a Komisje Egzaminacyjne rejestry regionalne, właściwe ze względu na obszar działania.

    2) KTG ZG PTTK przyznaje uprawnienia na: Tatry, Beskidy Zachodnie, Beskidy Wschodnie, Sudety i Góry Świętokrzyskie

    § 7

    Dokumentem potwierdzającym uprawnienia przodownika jest legitymacja wystawiona przez KTG ZG PTTK.

    Legitymacja po wystawieniu jest ważna cztery lata. Ważność legitymacji jest przedłużana na wniosek zainteresowanego po zaopiniowaniu przez macierzysty Oddział PTTK, na kolejne okresy czteroletnie, chyba, że niniejszy Regulamin stanowi inaczej. Przedłużenia dokonuje Komisja Egzaminacyjna właściwa ze względu na siedzibę macierzystego Oddziału PTTK.

    Komisje Egzaminacyjne przesyłają do KTG ZG PTTK zestawienia przedłużonych uprawnień. Zasady przedłużania uprawnień określa szczegółowo Instrukcja, o której mowa w § 5 niniejszego Regulaminu.

    § 8

    Przodownicy obowiązani są do:

    a) popularyzacji wiedzy o górach,

    b) propagowania turystyki górskiej,

    c) popularyzacji Górskiej Odznaki Turystycznej PTTK jako czynnika zachęcającego do poznania całych polskich gór,

    d) potwierdzania odbycia wycieczek w celu uzyskania GOT PTTK,

    e) uczestniczenia w życiu organizacyjnym PTTK,

    f) organizowania i prowadzenia wycieczek oraz imprez turystyki górskiej PTTK,

    g) współdziałania w organizowaniu kursów szkoleniowych oraz prowadzenia szkolenia,

    h) stałej współpracy z KTG ZG PTTK, a w szczególności do przesyłania swoich uwag i spostrzeżeń o zagospodarowaniu turystycznym,

    i) noszenia odznaki przodownika podczas prowadzenia wycieczek,

    j) zawiadamiania KTG ZG PTTK, właściwej Komisji Egzaminacyjnej i macierzystego Oddziału o każdej zmianie stałego miejsca zamieszkania.

    § 9

    Przodownicy mogą skupiać się w fachowych klubach PTTK, w celu wymiany doświadczeń oraz pogłębiania wiedzy i umiejętności.

    § 10

    Przodownicy mają prawo do:

    a) noszenia odznaki przodownika,

    b) zniżek zgodnych z Kartą Praw i Obowiązków członka PTTK.

    § 11

    Przodownicy są skreślani przez Komisję Turystyki Górskiej ZG PTTK z listy przodowników w przypadku:

    a) złożenia rezygnacji,

    b) utraty członkostwa PTTK,

    c) pozbawienia uprawnień kadry PTTK orzeczeniem Sądu Koleżeńskiego PTTK,

    d) wniosku Komisji Egzaminacyjnej wskutek: nie wypełniania funkcji przodownika przez dłuższy okres czasu, niewłaściwego podejścia do pracy przodownika lub naruszenia zasad kultury turystycznej względnie zasad ochrony przyrody oraz świadomego poświadczania nieprawdziwych danych w książeczce GOT.

    W wypadku mniejszej wagi, KTG ZG może zależnie od okoliczności udzielić nagany w drodze pisemnej. Od decyzji skreślającej przodownika z listy, o której mowa w § 11 d), przysługuje złożyć odwołanie w terminie 14 dni do Głównego Sądu Koleżeńskiego PTTK.

    § 12

    Przodownicy skreśleni przez Komisję Turystyki Górskiej ZG PTTK z listy przodowników, mogą ubiegać się o reaktywowanie swoich uprawnień. KTG ZG PTTK indywidualnie określi tryb reaktywowania.

    § 13

    KTG ZG PTTK może na wniosek właściwej Komisji Egzaminacyjnej lub z własnej inicjatywy mianować z grona przodowników – Przodownikiem Honorowym osobę szczególnie zasłużoną, za długoletnią działalność dla rozwoju turystyki górskiej. Zasady określa Regulamin Honorowego Przodownika Turystyki Górskiej. Honorowy przodownik turystyki górskiej zachowuje wszelkie przysługujące przodownikom prawa, a jego legitymacja (§ 7) zostaje przedłużona dożywotnio.

    § 14

    Niniejszy Regulamin, uchwalony przez KTG ZG PTTK dnia 21 kwietnia 2001 roku, wchodzi w życie z dniem uchwalenia. Uchyla się jednocześnie wcześniej przyjęte regulaminy.

    Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze
    Zarząd Główny Komisja Turystyki Górskiej